कागद राजस्थानी

गुरुवार, 10 अप्रैल 2014

पांच कुचरणीं

1.
मौसम होवै
चावै कित्तोई ठंडो
हरदवार में चालै
पंडां रो डंडो
गंगा में नुहावै
भगतां नै पंडो !
2.
देवता री मूरती
है भाटै री
पण उण रै
कमी नीं जाबक
आटै री !

3.
बोटां री पड़गी
आपां नै बाण
बोट तो
घालणां ई पड़सी
घोटालां नै
ऐकर फेर
टाळणां ई पड़सी !
4.
घर में
आंवतां ई भाभी
मा री खुसगी
कोठार री चाबी !
5.
बीनणी बोली
अठै किण रै
बैठां आसरै
थे रैवो
म्हारै सासरै
म्हे तो चाल्या
थांरै सासरै ! 

कुचरणीं

देखो बतावै 
आप री है सरकार
चलावै जाणैं
बाप री है सरकार !

जड़ : 7 चितराम

1.
जड़
ऊंडी बड़
आडी पड़ साम्भै
घेर-घुमेरदार रूंख नै !

जड़ रै ताण ई
रूंख करै बांथीड़ा
वायरै सूं अटल
ऊंचो उठ करै
हतायां आभै सूं !

रूंख नै साम्भै जड़
जड़ नै कुण साम्भै
पूछो हेत सूं
कदैई रेत सूं !
2.
रूंख हर्‌यो
रूंख बळ्यो
पान पीळा
पान हर्‌या
डाळ्यां लुळै
पुहुप खिलै
देखो पड़तख
देखो पण कद
धूड़ में धसी
रूंख नै साम्भती
खुद नै होमती
रूंख नीचै पड़ी
अटल मून जड़ !

3.
रूंख जीव है
जींवतो जीव
जावै नीं कठैई
सांस पण लेवै
मिनख रै दाईं
विग्यान बतावै !

रूंख जीव है तो
रूंख री धड़ है
ऊंडी पड़ी जड़
पान छाई पेडी
मुंडो है फगत
हठीलै रूंख रो
मुंडो देख्यां
पार नीं पड़ैला
धड़ नै भी अटल
साम्भणी पड़ैला !
4.
धूड़ में
धूण घाल्यां
ऊंदै माथै पड़ी
रूंख नै
हर्‌यो राखण
ढूंढै जळ
आभै सूं पताळ
साव मा है
जड़ रूंख री
मा रै ई होवै
इत्ता जाळ-जंजाळ !
5.


रूंख री तो है
है पण कठै
जड़ मिनख री
कुण जाणैं !

रूंख तो ऊभो है
आपरी जड़ां माथै
राखै आण
साम्भै पिछाण
गमै क्यूं
मिनख री पिछाण
उथळो जड़ां में है
लाध ई जावै
सोधण जे उतरै
ऊंडो खुद में कोई !

==
आओ आपां
ऊंडा उतरां
सोधां आपणीं
जुगां जूनी जड़
सोध्यां तो
पकायत ई लाधसी
क्यूं कै आपां
जड़ बायरा तो
हा ई नीं कदैई ।

बडेरा बतावै
रूंख भी
जूण है एक
चौरासी रै गेड़ री
स्यात नीं
पकायत ई
रूंख बडेरा है आपणां
रूंख री है तो
आपणीं भी है
पकायत ई जड़
सोध्यां लाधसी ।
7.
जड़ होवण सूं
बंचण सारू
भोत जरूरी है
आपरी
जड़ां सोधणों-साम्भणों
जड़ां माथै
इकलग ऊभणों ।

अमर बजे
रूंख चढी अमरबेल
कद है पण अमर
पड़तख जाण
जड़हीण री मौत
तय है साव
जड़ सोध
जड़ ई दिरायसी
सागी ओळख
मिनख होवण री ।

रोटी : सात चितराम

रोटी : एक
=======
रोटी
जुवार-कणक री
मोठ-बाजरी री 
का पछै मक्की री होवो
पेट भरण सारू
रोटी पण हाथ
होवणीं चाईजै ।

रोटी चावै
आंटी-टेढी
मोटी-पतळी
चपटी होवो
होवो चावै
गोळ-मटोळ
होवणीं पण
सुख री चाईजै ।
.
रोटी : दोय
========
रोटी चावै
होवो लुक्खी ई
होवै पण हक री ई ।

मांग्योड़ी रोटी
भूख तो ढाबै
पण
माजणों दाबै
माजणैं सटै
मिली रोटी
पचै कोनीं
जे पच ई जावै
तो मिनखपणों
बचै कोनीं ।

रोटी : तीन
======
रोटी नै
मिनख बणाओ
बणाओ चावै
कोई लुगाई
चावै बणाओ
कोई धरम रो
कोई माणस
पण
रोटी नीं छोडै
आपरो धरम ।

रोटी सारू
मिनख छोड सकै
आपरो धरम
रोटी पण नीं छोडै
रोटी रो धरम
फ़गत एक ई
भूख ढाबणों
छूटै ई कियां
ओ धरम !
=
रोटी : च्यार
=======

पेट में पूग
रोटी टोरै
जूण जातरा
मिनख री
रोटी री त्यागत
फ़गत जीम्यां ई नीं
नीं जीम्यां भी
आवै साम्हीं ।

रोटी जीम्यां चालै
डील-डोळ अर भेजो
रोटी री संकडा़ई
तोडै घर
नाता अर रिस्ता !
=
रोटी : पांच
======

जद ताईं घर में
बणती रैवै
अर
मिलती रैवै रोटी
राड़ बधैई नीं
चावै फ़ेर होवै
बा कित्ती ई मोटी ।

रोटी ई बधावै
घर-समाज में भेळप
जद कदैई
खूटै रोटी
तो टूटै घर-समाज
टूट ई जावै
बडेरां री साम्भी
सात पीढी री भेळप ।
=
रोटी : छऊ
======

आगलो जुद्ध
रोटी सारू ई होसी
पकायत ।

बगना है बै
जिका कैवै
आगलो जुद्ध
पाणीं सारू होसी ।

पाणीं सूं भरया है
तिरिया-मिरिया
नदी-नाळा
कूआ-भावडी़
झील-समन्द
पछै हिमाळो ई बैठ्यो है
अखूट पाणीं नै ठसाय
छाती लगाय्जीव-जन्त सारू
बो कद नीवडै़
कद लडै़ मिनख ?

तीजी दुनियां सारू
पाणीं रो घाटो कठै
पण सगळा धाप’र
जीम लेवै रोटी
इत्तो आटो कठै ?

रोटी रो रोळो
नित मंडै
घर-गुवाडी़
आ राड़ तो
छेकड़ बधणीं ई है
छेकड़लै जुद्ध ताईं !


=
रोटी : सात
=======

आज ताईं जे
भाई सूं भाई फ़ंट्यो
नणद सूं भोजाई अंटी
देराणीं-जेठाणीं भिडी़ है
अर घर में मची है कळै
तो इण कळै री मूळ
रोटी पकायत रैई है
आ कळै
चावै होई है

रोटी कमावण
रोटी पुरसण
रोटी खावण
रोटी पोवण सारू
का पछै होई है
रोटी-रोटी रोवण सारू !

लुगाई : सात चितराम

1.
छोरी जित्तै छोरी ही
बित्तै भोत सोरी ही
बणतां ई लुगाई
सगळी आफत आई
छूटी पैलपोत 
उण री जलमभौम
पछै छूट्यो घर
मिल्यो सासरो
जिण में मिल्यो
जणैं-कणैं रो डर ।

जे राखै
आंख्यां नीची
मुंडो बंद
कान खुल्ला तो देवी
अर बड़भागी बजै
आंख मिलावै
मुंडो खोलै
ऊलजलूल री
करै अणसुणी
तो नागी बजै !
.
2.
लुगाई जद ताईं
बेटी ही घर री
तो लाडकंवरी ही
बैन ही तो
सोनळ बाई
भूआ ही तो
भोत स्याणीं
मा बणीं तो
ममता रो खजानों
पण
बणतां ई सासू
थरपीजगी कळै री मूळ
एक लुगाई री
जूण जातरा में
क्यूं पूगै विशेषण
इण मुकाम ?
.
3.
खुद रो घर छोड
ढूकै दूजै रै घर
पछै परोटै बठै
परायां नै आपरा मान
आपरो सो कीं होम
बणैं बा उणां री
छोड'र खुद रो
करै वंसबधेपो
उणां रो ई वंश
चालै आगळी पीढ्यां
जिण री नींव में
चिणीजै लुगाई !

4.
मिनखां जेड़ा ई
आंख-नाक-कान
हाथ-पग अर मुंडा
पण मिनख रै भेजै
लुगाई रा चितराम 
ऊंदा अर भूंडा ! 

कथण नै
घर री स्यान
पण
समझै उण नै
निजू सामान !
.
5.
घर में लुगाई
खींच नीं सकै
किणीं सारू
कोई लीकटी
पण उण नै
चालणों पड़ै
आखी जूण
दूजां री बणाई
लीकटी दर लीकटी ।

मिनख जिका
तोड़ै लीकटी
बै बजै सूर
लुगाई जे तोड़ै
तो बजै नकटी ।
.

आंख बदळ दे

चाल बदळ दे ढाल बदळसी ।
आंख बदळ दे हाल बदळसी ।।

मून रैवणों है कमजोरी 
करो जीभ नै अब दोरी
टोरो बातां सैंजोरी
थांरी थाळी माल बदळसी ।।

बीजै थूं पण बरतावै बै
हक है थांरो पण खावै बै
थूं भूखो मौज मनावै बै
बदळैला जद झाल बदळसी ।।

हाथां खुद बोट घालजै थूं
हल्लो चौकस रै बोलजै थूं
रगत पीवणियां टाळजै थूं
पछै न गादड़ खाल बदळसी ।।

कुचरणीं

लुगाई डागधर सूं बोली
म्हारो धणीं नींद में बोलै
इण री नाड़ देख
कोई दुवाई देवो
उण री नाड़ देख'र
डागधर बोल्यो
गम रा कीं घूंट
थे भी पीया करो
इण बापड़ै नै
दिन में जागतै नै
बोलण दिया करो !
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...